Thấy gì qua việc Hà Nội thông qua quy hoạch 100 năm?

Những "đặc sản" gắn với Hà Nội: tắc đường, ngập lụt, thiếu kết nối giao thông, thiếu đồng bộ hạ tầng... từ bao nhiêu năm nay luôn đi vào bế tắc vì những lý do chính đáng: Quy hoạch lỗi thời không thể thay đổi được.

Như là đường thiết kế để đạp xe đạp, ai nghĩ được đến ngày tràn ngập ô tô? Nhưng để làm đường thì không thể vì phải giải phóng, đền bù rất phức tạp.

Như là cứ mưa là ngập do không có hệ thống thoát nước đủ tốt vì không thể xới tung các con đường lên mà làm cống người chui vừa như ở Paris. 

Như là vô số các vấn đề ở đô thị gắn với sự phát triển thành quy luật. 

Nhưng nay Hà Nội đã có bước đột phá, để lần đầu có được "tầm nhìn trăm năm"- thứ mà luôn là rào cản để phát triển Thủ đô lên một tầm cao mới. 

Đây là bản quy hoạch dài hạn nhất từ trước đến nay của thành phố, xác lập chiến lược phát triển đến năm 2085 và xa hơn, đồng thời định hình lại toàn bộ cấu trúc không gian, mô hình tăng trưởng, giao thông, dân cư, môi trường và kinh tế của Thủ đô trong nhiều thế hệ tới.

Điểm qua có rất nhiều những thứ đáng chú ý: 

Siêu đô thị bền vững 

Hà Nội định hướng trở thành siêu đô thị bền vững, thông minh và kết nối toàn cầu, phát triển theo cấu trúc “đa tầng - đa lớp - đa cực - đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái, văn hóa chủ đạo. 

Đến năm 2035 Hà Nội sẽ là đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực.

Đến năm 2045, Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của châu Á - Thái Bình Dương.

Đến năm 2065, Hà Nội hướng tới vị thế thành phố toàn cầu với chất lượng sống cao, thuộc nhóm các thủ đô hạnh phúc hàng đầu thế giới. 

Dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước 2030

Quy hoạch xác định giao thông là công cụ dẫn dắt phát triển đô thị. Hà Nội đặt mục tiêu cơ bản xử lý dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước năm 2030; phát triển giao thông công cộng khối lượng lớn, mở rộng các tuyến dọc sông và kết nối liên vùng.

Các tuyến vành đai 4, 4.5, 5 được định hướng trở thành trục phát triển kinh tế và đô thị mới. Hệ thống đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng sẽ trở thành khung vận tải chính để mở rộng không gian đô thị và giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Hà Nội cũng quy hoạch sân bay thứ hai phía Nam bên cạnh Nội Bài, đồng thời phát triển mô hình đô thị sân bay, trung tâm logistics, cảng cạn và khu thương mại tự do.

Mở rộng dưới lòng đất 

Mình đi sang mấy nước, nhất là Singapore, vô cùng ngạc nhiên vì hệ thống tàu điện của họ có thể sâu tới vài tầng thang máy. Như thế giới lòng đất trong truyện Doraemon. Tự hỏi không biết bao giờ Hà Nội mới có thể phát triển đô thị dưới lòng đất. Thì đây, đã có. 

Điểm đột phá lớn nhất của quy hoạch là mô hình đô thị "đa tầng - đa lớp". Thay vì chỉ mở rộng theo chiều ngang, Hà Nội chuyển sang khai thác không gian theo chiều đứng và tích hợp nhiều giá trị trong cùng một không gian đô thị. Không gian đô thị được chia thành ba lớp lớn gồm ngầm, mặt đất và trên cao.

Dưới lòng đất, thành phố quy hoạch các tầng không gian riêng biệt. Tầng nông từ mặt đất đến độ sâu 15 m ưu tiên cho thương mại, hành lang đi bộ ngầm, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật. Tầng trung từ 15-30 m bố trí đường sắt đô thị, kho bãi ngầm, hào kỹ thuật và công trình phòng tránh thiên tai.

Tầng cận sâu từ 30-50 m dành cho hạ tầng chiến lược, hệ thống trữ nước ngầm và công trình quốc phòng, an ninh. Tầng sâu dưới 50 m được bảo vệ nghiêm ngặt làm không gian dự trữ lâu dài.

Hà Nội đặt mục tiêu tỷ lệ xây dựng không gian ngầm khu vực trung tâm đạt trên 20% vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Điều này cho thấy đô thị tương lai không chỉ phát triển trên mặt đất mà sẽ mở rộng mạnh xuống lòng đất, tương tự các siêu đô thị lớn trên thế giới.

Trên mặt đất, quy hoạch ưu tiên không gian cho con người, cây xanh, mặt nước và bảo tồn di sản. Trong khi đó, không gian trên cao hướng tới phát triển các tổ hợp cao tầng gắn với giao thông công cộng, cầu đi bộ trên cao và "kinh tế tầm thấp" như taxi bay, drone, logistics trên không, giám sát đô thị thông minh.

Sông Hồng trở thành trục xương sống của Thủ đô

Đưa sông Hồng trở thành trục không gian xanh trung tâm và động lực phát triển mới của Hà Nội. Đây cũng là một câu chuyện đã bán nát nước nát cái mà chưa ra giải pháp bao năm. 

Trong quy hoạch mới, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, đồng thời là trung tâm tài chính, thương mại, du lịch và dịch vụ trong tương lai.

Thành phố dự kiến phát triển trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, kết nối hàng loạt cực tăng trưởng hai bên bờ sông, mở rộng không gian đô thị về phía Đông và phía Bắc. Các không gian ven sông sẽ được tổ chức lại theo hướng tăng công viên, quảng trường, dịch vụ văn hóa, du lịch và giao thông dọc sông.

Không chỉ với sông Hồng, quy hoạch còn đặt mục tiêu hồi sinh hàng loạt dòng sông nội đô như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích, Cầu Bây. Thành phố sẽ xây hồ điều hòa, bể ngầm trữ nước, hệ thống xử lý nước thải, công trình tiêu thoát nước và nghiên cứu đập dâng để giải quyết ô nhiễm và úng ngập.

Mô hình chùm đô thị hướng tâm

Quy hoạch xác lập mô hình "chùm đô thị hướng tâm", trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm hạt nhân, còn các tỉnh xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh và đối trọng để chia sẻ áp lực dân số, hạ tầng và dịch vụ.

Phía Bắc gắn với Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên, phát triển y tế, giáo dục và công nghiệp công nghệ cao. Phía Đông Bắc gồm Bắc Ninh, Từ Sơn, Thuận Thành phát triển công nghiệp - dịch vụ và logistics. Phía Đông Nam với Văn Giang, Hưng Yên hình thành chuỗi đô thị sinh thái, dịch vụ cao cấp.

Phía Nam với Duy Tiên, Phủ Lý trở thành trung tâm y tế và giáo dục cửa ngõ phía Nam.

Phía Tây gồm Vĩnh Yên, Phúc Yên, Việt Trì phát triển nghỉ dưỡng, công nghiệp sạch và du lịch văn hóa.

Phía Đông kết nối Hải Dương, Chí Linh để mở hành lang ra biển.

Cực trung tâm giữ vai trò văn hóa, lịch sử, chính trị, tài chính và hành chính cốt lõi. Cực phía Bắc gắn với Nội Bài, logistics và khu thương mại tự do. Cực phía Đông phát triển logistics và dịch vụ theo hành lang Hà Nội - Hải Phòng.

Cực phía Nam gắn với công nghiệp, logistics, sân bay thứ hai và đường sắt tốc độ cao. Cực Hòa Lạc trở thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Cực Sơn Tây - Ba Vì phát triển du lịch nghỉ dưỡng, văn hóa và sinh thái. Đặc biệt, cực sông Hồng được xác định là không gian cảnh quan đặc biệt và động lực phát triển mới của Thủ đô.

Kinh tế số, taxi bay và kinh tế bạc

Bên cạnh các ngành truyền thống, Hà Nội định hướng phát triển mạnh các mô hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế bạc và kinh tế không gian tầm thấp.

Kinh tế không gian tầm thấp khai thác khoảng không dưới 3.000 m cho taxi bay, drone, vận chuyển y tế, logistics và giám sát hạ tầng. Thành phố hướng tới trở thành trung tâm nghiên cứu và sản xuất công nghệ không gian tầm thấp của cả nước, lấy Khu Công nghệ cao Hòa Lạc làm hạt nhân.

Trong khi đó, kinh tế bạc tập trung phát triển dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe, nhà ở, du lịch và dịch vụ cộng đồng cho người cao tuổi, đón đầu xu hướng già hóa dân số trong tương lai.

Như vậy, có thể thấy Hà Nội từ 2025 trở đi đã bắt đầu trở mình, thay đổi cực lớn. Đi đâu mọi người cũng có thể bắt gặp các con đường đang mở rộng, kênh mương cải tạo, cống đang được khơi thông... 

Nó biến Hà Nội thành một đại công trường. Nhưng nếu không có đại công trường, thì sao có những công trình mới? 

Với đời người, trăm năm là rất dài. Nhưng với một Thủ đô, trăm năm cũng ngắn ngủi chỉ như cái chớp mắt. Nhưng cái chớp mắt lần này, có thể đánh thức nàng công chúa ngủ dậy.