"So kè" hai đề xuất đường sắt cao tốc Bắc – Nam: VinSpeed và Thaco đưa ra những gì?

Cơ hội cho tư nhân tham gia dự án hạ tầng quốc gia

Đây là thời điểm đánh dấu bước ngoặt với ngành đường sắt Việt Nam khi Quốc hội không chỉ đồng thuận về chủ trương xây dựng tuyến cao tốc Bắc – Nam mà còn khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu vào các dự án hạ tầng trọng điểm. Hai tập đoàn VinSpeed và Thaco đều có tiềm lực tài chính, năng lực quản trị dự án lớn và kinh nghiệm triển khai các công trình quy mô trong nước.

Theo chủ trương hiện hành, dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam có tổng mức đầu tư hơn 1,71 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 67,34 tỷ USD), do Nhà nước đầu tư theo hình thức đầu tư công. Tuy nhiên, cả hai tập đoàn đã đề xuất chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp tư nhân đầu tư trực tiếp, nghĩa là trở thành chủ đầu tư.

Đường sắt cao tốc Bắc Nam là dự án đặc biệt quan trọng, công nghệ phức tạp, tổng mức đầu tư lớn, nên việc chuyển hình thức đầu tư sẽ là một quyết định phá rào cho khối doanh nghiệp tư nhân, cần được Quốc hội cho phép.

Cả VinSpeed và Thaco đều đề xuất tự thu xếp 20% vốn đầu tư (khoảng 12,27 tỷ USD), phần còn lại 80% sẽ là vốn vay. Trong đó, Thaco cam kết huy động thêm từ phát hành cổ phiếu và đề nghị Chính phủ bảo lãnh toàn bộ khoản vay, đồng thời hỗ trợ lãi vay trong 30 năm. VinSpeed lại đưa ra đề xuất được vay từ Nhà nước với lãi suất 0% trong vòng 35 năm.

Về tiến độ dự án, VinSpeed mong muốn có thể khởi công trước tháng 12 năm nay và hoàn thành khai thác toàn tuyến trước tháng 12/2030. Trong khi đó, Thaco chia giai đoạn thi công làm hai: 5 năm đầu triển khai hai đoạn Hà Nội – Hà Tĩnh và TP.HCM – Nha Trang, hai năm sau thi công đoạn còn lại từ Hà Tĩnh đến Nha Trang.

Về thời gian hoạt động, VinSpeed đã đề xuất xây dựng và khai thác trong 99 năm; trường hợp của Thaco được rút ngắn xuống còn 70 năm.

Về khai thác quỹ đất và công nghệ, cả hai tập đoàn đều theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông), mong muốn khai thác quỹ đất tại các khu vực nhà ga, đồng thời chuyển giao công nghệ từ các đối tác nước ngoài uy tín và đào tạo nhân lực trong nước để làm chủ kỹ thuật vận hành.

Thaco bổ sung đề xuất thành lập công ty dự án riêng, huy động doanh nghiệp trong nước tham gia góp vốn nhưng vẫn giữ tỷ lệ chi phối. Tập đoàn này cũng nhấn mạnh sẽ không chuyển nhượng dự án hay cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, Thaco của tỷ phú Trần Bá Dương muốn có thêm một số ưu đãi như miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện trong nước chưa sản xuất được; hưởng toàn bộ cơ chế, chính sách đặc thù, ưu đãi đầu tư ở mức cao nhất theo quy định hiện hành.

Thaco không chỉ đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống vận tải tốc độ cao mà còn muốn thúc đẩy hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước, thúc đẩy các ngành nền tảng như luyện kim, cơ khí, công nghiệp số.

Tương tự, VinSpeed cho biết sẽ hợp tác sâu rộng với các doanh nghiệp trong nước để xây dựng đồng thời toàn tuyến, cùng nhau phát triển ngành công nghiệp đường sắt cao tốc, góp phần tạo niềm tự hào cho người Việt.

Tiềm lực hai “ông lớn” 

Vingroup, được thành lập từ năm 1993, hiện là tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam với hệ sinh thái đa ngành gồm VinFast, Vinhomes, Vincom Retail, Vinpearl, Vinmec, Vinschool… Doanh nghiệp này sở hữu tổng tài sản hơn 823.000 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu gần 157.500 tỷ đồng, và 67.300 nhân sự.

Về tiềm lực, VinSpeed có vốn điều lệ 6.000 tỷ đồng, được kỳ vọng sẽ là mũi nhọn tiếp theo trong hệ sinh thái do tỷ phú Phạm Nhật Vượng vươn tầm quốc tế, phát triển thịnh vượng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Vinspeed đề xuất tự thu xếp 20% vốn (tương đương 312.300 tỷ đồng).Bà Đào Thụy Vân, Phó Tổng Giám đốc Vinspeeed làm rõ về khoản vốn này khi, “chúng tôi tự tin là nếu đề xuất được phê duyệt, thì Vinspeed sẽ huy động được khoảng 300.000 tỷ đồng. Phần vốn tự có có thể thu xếp khoảng 45.000 tỷ đồng.”

Hệ sinh thái của Vingroup không chỉ gồm tập đoàn mẹ mà còn có các công ty thành viên chủ lực như Vinpearl, VinFast, Vinhomes và Vincom Retail, cùng một số đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế và dịch vụ như VinUni, Vinmec, GSM…

Trong đó, VinFast đã niêm yết tại Mỹ, còn Vinhomes, Vincom Retail và Vingroup đều đang niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và nằm trong top 10 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất thị trường. Tổng giá trị vốn hóa của hệ sinh thái Vingroup ước tính vào khoảng 40 tỷ USD. Riêng ông Phạm Nhật Vượng – Chủ tịch Vingroup và người nắm 51% cổ phần VinSpeed sở hữu khối tài sản khoảng 10 tỷ USD, tính theo giá trị cổ phiếu hiện tại.

Ở phía Thaco, quy mô khiêm tốn hơn so với Vingroup. Tính đến quý I/2025, vốn chủ sở hữu của tập đoàn đạt 57.861 tỷ đồng, tương đương chưa bằng 1/5 so với tổng mức đầu tư mà Thaco đề xuất tự thu xếp. Tập đoàn này dự kiến bổ sung vốn qua phát hành cổ phiếu nhưng vẫn đảm bảo Chủ tịch Trần Bá Dương và gia đình nắm quyền chi phối.

Hiện tại, gia đình ông Dương nắm giữ khoảng 72% cổ phần Thaco, trong khi Tập đoàn Jarrdin Matheson giữ 26,6% và phần còn lại thuộc về các cổ đông nhỏ lẻ. Theo báo cáo vào tháng 6/2024, tổng tài sản của Thaco đạt hơn 187.000 tỷ đồng.

Thành lập năm 1997 với lĩnh vực cốt lõi là lắp ráp ô tô, Thaco hiện đã trở thành tập đoàn đa ngành, hoạt động trong 6 lĩnh vực chính, với đội ngũ hơn 77.000 nhân sự. Trong đó: Thaco Auto có khoảng 2.000 kỹ sư; Thaco Industries sở hữu khoảng 2.700 kỹ sư, chuyên nghiên cứu và sản xuất thiết bị công nghệ cao, máy móc siêu trường siêu trọng.

Về phía VinFast (thuộc hệ sinh thái Vingroup), số lượng kỹ sư không được công bố cụ thể. Tuy nhiên, theo CNBC, tính đến tháng 8/2022, công ty này có kế hoạch tuyển thêm 8.000 nhân viên, bao gồm các vị trí kỹ sư và quản lý cho nhà máy xe điện tại Việt Nam.